Vanaf zaterdag 22 juli 2023 woonden een groep jonge asielzoekers in hotel Erica in Berg en Dal (dorp). Dit was tijdelijk. In maart 2024 zijn zij verhuisd naar een meer permanente locatie: het voormalig klooster aan de Zevenheuvelenweg 54 in Berg en Dal. Hieronder kunt u meer informatie hierover lezen. Dit doen we in de vorm van vragen en antwoorden. Deze informatie passen we aan, zodra we meer weten. En als u een indruk wilt van hoe de minderjarige jongens leven, en hoe de buurt het ervaart kunt u deze reportage(externe link) van 13 juli 2023 bekijken over de opvanglocatie in Groesbeek. Of dit krantenartikel of dit nieuwsbericht lezen.

Het besluit

Waarom heeft de gemeente dit besloten?

De eigenaar van het pand en het COA hebben een overeenkomst gesloten. Het pand heeft de bestemming ('tijdelijk wonen'). Om alleenstaande minderjarige vreemdelingen te mogen opvangen is een beperkte wijziging van het bestemmingsplan nodig, een zogenoemde “kruimelregeling”. Het college wil hieraan meewerken, omdat de opvang van deze groep op een passende locatie van belang is. De rol die de gemeente verder heeft is zorgen voor onderwijs. Dat is de gemeente wettelijk verplicht. De minderjarige vreemdelingen die er wonen, woonden sinds juli 2023 in Hotel Erica en zitten al op school.

Daarnaast geldt vanaf 1 februari 2024 de zogenoemde Spreidingswet. Dit betekent dat alle gemeente in Nederland verplicht zijn opvangplekken te realiseren voor vluchtelingen. De opvang van AMV’ers draagt bij aan onze taakstelling (het aantal dat we verplicht moeten opvangen) volgens de Spreidingswet.

Wanneer wist de gemeente dit en wanneer zijn de omwonenden erbij betrokken?

Nadat begin oktober 2023 bekend werd dat het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) een overeenkomst had gesloten met de eigenaar van het voormalig klooster heeft de gemeente de benodigde informatie verzameld. Op 12 oktober hebben de direct omwonenden een brief ontvangen met een uitnodiging voor een informatiebijeenkomst. Bij die brief zitten bijlagen met de, op dat moment, beschikbare informatie. Op 12 oktober heeft burgemeester Mark Slinkman de raadsleden geïnformeerd tijdens een openbare raadsvergadering. De informatiebijeenkomst was op maandag 23 oktober 2023. Daarna ontvangen (een bredere kring van) omwonenden geactualiseerde informatie. 

Sinds begin 2024 vond er wekelijks overleg plaats met het COA, ODIG, de gemeente en een aantal omwonenden. Hierin is besproken hoe de start van het klooster in goede banen kan worden geleid. Zo is er gezamenlijk gekeken naar de communicatie en is er gezamenlijk een beheersplan opgesteld. In dit beheersplan is opgenomen wie er op welk moment verantwoordelijk is bij bijvoorbeeld overlast.

Sinds 1 maart 2024 is dit overleg maandelijks i.p.v. wekelijks. Nu de jongens hun intrek hebben genomen ligt het initiatief voor dit overleg bij ODIG. 

De locatie

Hoe zit het met het bestemmingsplan? M.a.w. mogen de amv hier wonen?

Het pand was ooit in gebruik als klooster en werd bewoond door de paters. De bestemming was en is dat je er mensen mag laten wonen, maar wel in relatie tot het klooster. Dat is bij de amv niet het geval. Daarom moet het coa een ontheffing aanvragen (bij de Omgevingsdienst), zodat de amv'ers er mogen wonen. Dit heet een kruimelregeling(externe link). Die regeling is voor kleine afwijkingen van het bestemmingsplan, zoals bij het klooster.

Waarom in Berg en Dal en dat pand?

Het COA zoekt vaak zelf contact met pandeigenaren door het hele land. Het COA zoekt niet specifiek in onze gemeente. En in dit geval is via bemiddeling door de gemeente het COA in contact gekomen met de pandeigenaar en hebben ze een overeenkomst gesloten. De gemeente is niet betrokken bij het totstandkomen van het contract. Dit is overigens heel gebruikelijk als instanties een pand zoeken. Daar heeft de gemeente geen rol bij. Ze zoeken alleen een pandeigenaar om tot een overeenkomst te komen.

Is het klooster nu een AZC (asielzoekerscentrum)?

De opvanglocatie in Berg en Dal is geen AZC maar een noodopvang.

Hoe is de woonsituatie?

COA zal het gehele pand gedurende 3 jaar huren. Om het pand geschikt te maken is een verbouwing nodig. Naar verwachting gaan de jongeren met z’n tweeën op één kamer. De voorzieningen zijn gedeeld. Denk hierbij aan de toiletten, keuken etc.

De bewoners

Wie komen er in de noodopvang?

In de noodopvang worden jongens tussen de 15 en 18 jaar opgevangen. Het zijn jongens die sinds juli 2023 in Hotel Erica wonen. Het gaat om jongens die zonder ouders of andere voogd in Nederland zijn aangekomen om asiel aan te vragen. Zij worden ‘alleenstaande minderjarige vreemdelingen’ genoemd. De nationaliteiten kunnen ook verschillen. In algemene zin kunnen we zeggen dat op dit moment het grootste deel van de asielzoekers die zich in Nederland meldt uit Syrië, Eritrea en Afghanistan komt. Dit is sterk afhankelijk van de instroom en kan dus veranderen. Voordat zij naar onze gemeente kwamen, zijn ze eerst opgevangen in het aanmeldcentrum in Ter Apel. Daar moeten mensen zich melden na aankomst in Nederland. Zodra een jongere een verblijfstatus krijgen verhuizen ze naar een andere woonvorm waar ze langdurig kunnen blijven. Jongeren die 18 worden en nog geen status hebben verhuizen naar een AZC. De vrijgekomen plek wordt vervolgens door een nieuwe amv gevuld.

Hoeveel vluchtelingen vangt (het dorp) Berg en Dal op?

Het gaat om ongeveer 60 alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Alleenstaande minderjarige vreemdelingen(amv) zijn jongeren tussen de 13 en 18 jaar (vooral 15-18) die zonder ouders in Nederland zijn aangekomen om asiel aan te vragen. In dit geval zijn het jongens. De nationaliteiten kunnen ook verschillen. In algemene zin kunnen we stellen dat op dit moment het merendeel van de asielzoekers die zich in Nederland meldt uit Syrië komt. En in iets mindere mate uit Eritrea, Afghanistan en Turkije komt. 

Tot wanneer wonen de amv in het klooster?

In ieder geval de komende drie jaar wonen er amv in het klooster. Hoe het daarna gaat is nu nog niet in te schatten. Zodra we dat weten betrekken we de omwonenden en anderen er vanzelfsprekend weer bij.

Hoe zit het met de gezondheid van de AMV?

Vluchtelingen uit landen waarin veel TBC voorkomt worden direct bij aankomst in Nederland gescreend. De GGD is alert op besmettelijke ziekten en grijpt wanneer nodig snel in.

En ze krijgen het vaccinatieprogramma aangeboden. Daarnaast is contact gelegd met de huisartsen in onze gemeente. Wanneer nodig verwijzen artsen patiënten door naar een specialist.

Gaan de minderjarige jongeren naar school?

Alle kinderen in Nederland vallen tot hun achttiende onder de Leerplichtwet, dus ook die in de noodopvang. Het aanbieden van onderwijs is een gemeentetaak. De jongens die in het klooster komen te wonen volgen allemaal onderwijs in een Internationale Schakel Klas (ISK).

Wat gebeurt er in de opvang?

Jongeren in de opvang leven daar met elkaar. Er is 24 uur per dag begeleiding om ze te helpen en ondersteunen bij dagelijkse taken. Denk hierbij aan hygiëne, het omgaan met geld, zelfstandigheid enz. De begeleiders zorgen voor een duidelijk ritme waarin de jongeren naar school gaan en andere taken doen. Daarnaast krijgen ze activiteiten aangeboden om de vrije tijd in te vullen. Denk hierbij aan sport en spel, maar ook het bezoeken van een kerk of de bibliotheek. Ze leren onze normen en waarden en ze leren het dagelijkse leven in Nederland kennen. Bijvoorbeeld hoe het openbaar vervoer werkt, hoe je moet koken etc.

Specifiek voor deze groep minderjarigen worden er verschillende activiteiten georganiseerd door organisaties en partijen uit de onze gemeente. 

Is de noodopvang toegankelijk voor inwoners van Berg en Dal?

Vanwege de privacy van de jongeren is de opvang alleen toegankelijk voor de tijdelijke bewoners en medewerkers van COA. Voordat het klooster in gebruik wordt genomen organiseert het COA nog een open dag.

Komen er later meer asielzoekers?

Met het COA is afgesproken dat de aankomende drie jaar in het klooster niet meer dan 60 jongeren worden opgevangen. Daarnaast vangen wij ook ongeveer 50 jongeren op in Groesbeek. Of er in de toekomst nog een opvang geopend wordt, bijvoorbeeld omdat dit moet vanuit de Spreidingswet, is niet zeker. Zodra wij weten dat dit het geval is, laten we dat weten aan omwonenden, raadsleden en andere betrokkenen.

Veiligheid

Wat zijn de ervaringen met de AMV'ers tot nu toe?

In Groesbeek wonen sinds oktober 2022 zo'n 50 minderjarige vreemdelingen. Een vergelijkbare groep qua omvang en samenstelling als in het klooster. Tijdens een recente open dag op de locatie in Groesbeek bleken de omwonden positief over hun buren. Ook over de tijdelijke opvang van amv in Hotel Erica zijn weinig (grote) klachten binnengekomen.

Enkele media hebben aandacht besteed aan de (buren van) de opvang in Groesbeek:

De Gelderlander(externe link)

Omroep Gelderland(externe link)

Goed om te weten: deze jongeren willen heel graag in Nederland blijven. Ze snappen dat ze de kans daarop verkleinen als ze voor ernstige overlast zorgen. Dit alles biedt natuurlijk geen garanties, maar is goed om te weten. 

Wat gebeurt er om eventuele overlast voor omwonenden te beperken?

Het COA is verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van de jongeren. Overdag gaan de jongeren naar school omdat ze allemaal leerplichtig zijn. Daarnaast probeert het COA met hulp van lokale organisaties, verenigingen en vrijwilligers ontspanningsactiviteiten te organiseren. Er is begeleiding aanwezig op de locatie: 24 uur per dag en 7 dagen in de week. Ook is er beveiliging aanwezig. Daar is geen concrete aanleiding voor. Maar voor meer zekerheid en voor het veilige gevoel helpt het. Buiten de locatie is de politie verantwoordelijk voor handhaving van de openbare orde, zoals dat overal in Nederland geldt.

De jongeren worden actief gewezen op alle (huis)regels en de sancties(straffen) die volgen als ze zich er niet aanhouden.

En er is 24 uur per dag en 7 dagen per week een speciaal telefoonnummer om contact opnemen met de begeleiding van de jongens: 06-42674272.

In overleg met mensen in de buurt en alle betrokken partijen hebben we een gezamenlijk beheerplan opgesteld. Hierin staat duidelijk opgenomen wie waar voor verantwoordelijk is. Dit zorgt voor duidelijkheid tussen de partijen, maar ook voor duidelijkheid en transparantie naar inwoners toe. Het hoofddoel is het beperken van mogelijke overlast en veiligheidsrisico’s en inzage te geven over de gemaakte afspraken en hoe er bij incidenten wordt gereageerd. Hierbij wordt wel benadrukt dat deze locatie niet als een locatie met hoge risico wordt gezien.

Wat kan ik merken van de komst van de jongeren?

Uit ervaring van andere locaties waar jonge vluchtelingen zijn opgevangen blijkt dat de jongeren veel op de opvang en in de directe omgeving verblijven. Deze eerste periode in Nederland kunnen zij gebruiken om te rusten. De jongeren zijn vrij om hun omgeving te verkennen. Ze kunnen aan diverse (georganiseerde) activiteiten meedoen, winkels bezoeken en de omgeving verkennen. Als ze er wat langer wonen gebeurt dat meer.

Wat doet de gemeente als het uit de hand zou lopen op de noodopvang?

Zoals dat in het dagelijks leven ook gebeurt grijpen politie en Openbaar Ministerie in.

Worden de mensen gescreend?

Alle asielzoekers die in Nederland aankomen worden door de Vreemdelingenpolitie gescreend.

Mogen de bewoners gaan en staan waar ze willen?

Ja, een opvanglocatie is geen gevangenis. De bewoners -ook de jongeren- hebben dezelfde rechten als ieder ander in Nederland. Wel is het zo dat structuur erg belangrijk is: ontbijt, school, meldplicht, avondeten etc. Daarbij worden alle jongeren geacht ’s avonds om 22 uur binnen te zijn. Als ze later thuis willen komen zullen ze daar, net als andere jongeren van hun leeftijd, een reden voor moeten aangeven.

Aan welke regels moeten de bewoners zich houden?

Al de jongeren hebben twee keer per dag een meldplicht. Ze mogen geen overlast veroorzaken en vallen onder de leerplicht. Wat betekent dat ze gewoon naar school gaan overdag. Verder zijn er verplichte activiteiten waar ze aan deel moeten nemen en vrijwillige activiteiten waar ze aan deel mogen nemen. Ook gelden er voor de jongeren huisregels.

Wat gebeurt er als de bewoners zich niet aan de huisregels houden?

Als jongeren zich niet aan de huisregels houden volgt er eerst een gesprek, net als in een gewone gezinssituatie. Bij herhaaldelijke overtredingen zullen er maatregelen worden genomen. Dit kan variëren van alternatieve straffen zoals tuinonderhoud of corvee tot het inhouden van geld. Bij structurele of aanhoudende overlast bestaat de mogelijkheid van overplaatsing.

Is er begeleiding en/of bewaking?

Er is 24 uur per dag begeleiding aanwezig. In de avond en nacht gaat het om zogeheten ‘wakkere diensten’ (medewerkers die dus niet zelf gaan slapen). Er is ook altijd bewaking aanwezig in het pand. De bewaking houdt ook de camera's rond het pand in de gaten.

Waar kunt u terecht met vragen, klachten en problemen?

24 uur per dag, 7 dagen per week is er begeleiding van ODIG en bewaking aanwezig. Heeft u vragen of ervaart u hinder? Neem dan contact op met de locatieleider via 06-42674272. Dit nummer is 24 uur per dag bereikbaar. Bij spoed belt u, net als bij andere zaken, de politie op 112. Als u de politie nodig heeft, maar het is geen spoed, belt u 0900 8844.

Overige vragen

Wat zijn de ervaringen van de (omwonenden van de) locatie in Groesbeek?

In Groesbeek wonen sinds oktober 2022 ongeveer 50 amv. Overdag gaan zij naar school. Daarnaast volgen ze dagbesteding. Zo sporten ze bijvoorbeeld op een sportschool, onder begeleiding. Half juni 2023 bleek tijdens een open dag voor de buurt dat omwonenden geen overlast ervaren. Verschillende omwonenden waren zelfs blij met hun nieuwe buren. Dit biedt geen garantie voor opvang van andere jongeren op een andere locatie. Het geeft wellicht wel een indicatie wat omwonenden kunnen verwachten. Als u de omwonenden zelf wilt horen kunt u naar www.bergendal.nl/asielzoekers. Als u daar klik op ‘Groesbeek’ vindt u linkjes naar verschillende items waarbij omwonenden aan het woord komen.

Wat gaat een dergelijke opvang kosten en wie betaalt dat?

COA heeft de volledige verantwoordelijkheid voor de opvang. Dus ook voor de financiën.

Wat is het verschil tussen een noodopvang en een crisisopvang?

In een tijdelijke noodopvang kunnen vluchtelingen het begin van hun asielprocedure afwachten. Hiermee geeft het ruimte in de aanmeldcentra. Van ‘crisisnoodopvang’ is sprake als kortstondig zo’n grote piek optreedt in de vluchtelingeninstroom dat er uitgeweken moet worden naar provisorische opvanglocaties zoals sporthallen. Die situatie hadden we in Nederland in oktober 2015. Toen reden letterlijk bussen met vluchtelingen door het land, op zoek naar plekken om vluchtelingen soms slechts enkele uren op adem te kunnen laten komen.

Wat is het verschil tussen een asielzoeker, een vluchteling en een statushouder?

Een asielzoeker is iemand die in Nederland bescherming heeft aangevraagd. Een vluchteling is iemand van wie de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) in de asielprocedure heeft vastgesteld dat hij of zij gevaar loopt in het land van herkomst. Hij of zij krijgt dan een asielvergunning. Zodra een asielzoeker als vluchteling erkend is en in Nederland mag blijven, krijgt diegene een tijdelijke verblijfsvergunning voor vijf jaar.

Een vluchteling met een verblijfsvergunning wordt een ‘statushouder’ genoemd. Hij of zij mag vanaf dat moment volwaardig deelnemen aan de Nederlandse samenleving en integreren. Als iemand ten minste vijf jaar met een verblijfsvergunning in Nederland woont, Nederlands spreekt en met goed gevolg een inburgeringsexamen aflegt, kan hij of zij het Nederlanderschap aanvragen.

Wie verblijven in een asielzoekerscentrum (het voormalige klooster is overigens geen AZC)?

Asielzoekers en vluchtelingen worden opgevangen in asielzoekerscentra (AZC’s). In een AZC verblijven zowel mensen van wie de asielaanvraag in behandeling is als mensen die al een asielstatus kregen maar voor wie nog geen huisvesting beschikbaar is.

Waarom is noodopvang nodig?

Het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) heeft problemen met de opvang van asielzoekers. De asielzoekerscentra (AZC) in Nederland zijn overvol. De instroom van asielzoekers neemt nog steeds toe (mensen uit Midden-Oosten, maar ook inhaalslag vluchtelingen en na-reizigers door corona). En de uitstroom van statushouders naar woningen in gemeenten stagneert door druk op de woningmarkt. Daarom deed het kabinet een oproep aan gemeenten om het azc in het Groningse Ter Apel te ontlasten door de helpen met de opvang van asielzoekers.

In het klooster aan de Zevenheuvelenweg in Berg en Dal is het iets anders. Daar hebben de eigenaar van het pand en het COA samen een overeenkomst gesloten. Het pand was ooit in gebruik als klooster en werd bewoond door de paters. De bestemming was en is dat je er mensen mag laten wonen, maar wel in relatie tot het klooster. Dat is bij de amv niet het geval. Daarom moet het coa een ontheffing aanvragen (bij de Omgevingsdienst), zodat de amv'ers er mogen wonen. Dit heet een kruimelregeling(externe link). Die regeling is voor kleine afwijkingen van het bestemmingsplan, zoals bij het klooster.

Wat is het COA? En wat is ODIG?

Wie in Nederland asiel aanvraagt, heeft recht op opvang. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) biedt deze opvang. Zij begeleiden hen naar een toekomst in Nederland of daarbuiten. De belangrijkste taken van het COA zijn:

  • Onderdak bieden aan asielzoekers.
  • Hen begeleiden naar een toekomst in Nederland of daarbuiten.
  • Opvanglocaties verwerven en beheren.
  • De veiligheid en leefbaarheid in de opvanglocaties handhaven.
  • Asielzoekers voorzien van noodzakelijke middelen.
  • Kijk voor meer informatie op www.coa.nl.

ODIG Zorg is een onderaannemer van het COA. De mensen van ODIG zijn verantwoordelijk voor het dagelijks reilen en zeilen in de opvang in zowel Groesbeek als Berg en Dal. Zij zijn aanwezig op de locatie en begeleiden de jongeren waar nodig.